نمونه ای از سوالات برای تهیه ی هنجارها
چه انتظاراتی از یکدیگر داریم ؟چه شرایطی لازم است تا حس تعلق به گروه و حمایت ، ایجاد و حفظ شود ؟
چه شرایطی در یادگیری ما دخیل است و می تواند باعث کمک به یادگیری گروهی یا مانع یادگیری شود ؟
چگونه می توانیم تفاوت هایمان را مدیریت کنیم ؟
یک راهبرد دیگر این است که یک سری انتظارات بر اساس تکمیل کردن جمله های زیر تولید کنیم.
من انتظار دارم.... من فرض می کنم .... گروههای موثر باید....
برای مثال: من انتظار دارم همکارانم نظراتشان را با یکدیگر مبادله کنند حتی اگربا نظر من مخالف باشد.
در زیر برخی از موارد برای تدوین مرامنامه پیشنهاد می شود :
*ارتباط برقرار کردن ، آزاد و صادقانه است . جوی از اطمینان وجود دارد .
*اعضای گروه تشویق شوند که از نظرات یکدیگر حمایت یا انتقاد کنند .
*روش هایی برای مدیریت تعارضات پیش بینی شود . *اشتباهات به عنوان فرصت در نظر گرفته شود .
*همه ی افراد برای عملکردشان مسئولیت بپذیرند .
*معلمان به سمت توسعه فضای فکری حرکت کنند ، از جمله فکر کردن و مطرح کردن عقایدشان درباره ی تدریس
حفظ هنجارهای گروه :همه اعضا گروه یک کپی از فهرست منشور درس پژوهی را داشته باشند تا دائما به آن مراجعه کنند.
از منشور پوستری تهیه وهنگام جلسات بر روی دیوار نصب گردد.
منشور به عنوان توافق نامه ای برای نشان دادن تعهد توسط اعضای گروه امضاء گردد.
برنامه عمل: برای در نظر گرفتن مولفه های لازم در اجرای درس پژوهی مانند معلمان، زمان، حمایت مدیران و ... گروه درس پژوهی لازم است یک برنامه عمل طراحی کنند .
چرخه درس پژوهی
تعیین نقش ها و مسئولیت ها
الف) معلمان هم پایه : معلمان یک پایه تحصیلی نقش اصلی را در تمام مراحل درس پژوهی اعم از تبیین اهداف، طراحی درس ، تدریس ، مشاهده و ارزیابی برعهده دارند .
ب) مسئول هماهنگی گروه درس پژوهی: مسئولیت اصلی هماهنگ کننده گروه ، راهنمایی ونظارت برفرآیند درس پژوهی می باشد که این فرد می تواندعضوی از گروه یا خارج از گروه ویا یک معلم با تجربه یا یک متخصص باشد. هماهنگ کننده نباید به اعضای گروه درس بدهد بلکه او ناظر و راهنما بر فرآیند است و این معلمان هستند که مالک و عامل فرآیند درس پژوهی هستند .
ج) صاحب نظران: گروه درس پژوهی با توجه به نوع نیاز خود ، اغلب از افراد متخصص دعوت به عمل می آورد . این افراد می توانند کارشناسان و مشاوران خارج از مدرسه باشندکه در زمینه یک موضوع درسی خاص یا روشها و فنون تدریس مهارت دارند . آن ها می توانند دبیران تخصصی یک درس خاص ، کارشناسان و سرگروه های درسی منطقه یا اساتید دانشگاه باشند . آنان اغلب محتوای کارشناسی شده ای را با خود برای جلسه برنامه ریزی به همراه می آورند . نقش دیگر این افراد متخصص و با تجربه این است که کار تک تک اعضای گروه درس پژوهی را با یک دیگر مرتبط می سازند.
د) نقش های اجرایی:این نقش ها می تواند توسط اعضای گروه و به صورت چرخشی در جلسات مختلف بر عهده گرفته شود .
یادداشت بردار : یادداشتهایی را از جلسه برمی دارد و آنها را کپی و در ابتدای جلسه بعد برای مرور مجدد درمیان شرکت کنندگان توزیع می کند .
نگارنده : تصمیمات مهم گروه را روی تابلوبا ماژیک یادداشت می کند تا همه بتوانند ببینند . ( به خصوص در زمان بارش فکری گروه در باره اهداف و هنگام طراحی درس مفید است )
تایپیست : طرح درس و یا هر سند دیگر را در صورت نیاز تایپ می کند .
رابط / دبیر : در جهت کار گروه با عوامل بیرونی ارتباط برقرار می کند . درخواست و هماهنگی برای جایگزین های معلمان را انجام می دهد . تاریخ ، زمان و مکان جلسات را به اعضا یادآوری می کند . اتاق جلسات و پذیرایی را سازماندهی می کند .
تشخیص مسئله:مساله ای ذهن معلمان را به خود مشغول ساخته وآنها را بر می انگیزاند تا برای حل آن با هم ، همیاری ومشارکت نمایند وبه تولید راهکارها وایده های نو در فرآیند آموزش ویادگیری بپردازند.
دراین مرحله معلمان و دیگر اعضای گروه با نگاهی انتقادی موقعیت تدریس و یادگیری را بر اساس استانداردها مورد بررسی قرار داده ، نقاط ضعف و دشواریهارا در این زمینه مشخص می سازند .
دانش آموزان در درک کدام مباحث و دروس مشکل دارند ؟ ابزار تشخیص این مشکل چه بوده است ؟
چه درصدی از دانش آموزان با این مشکل موجود مواجهند ؟
چه موضوعاتی همیشه برای دانشآموزان در یادگیری و درک مشکل هستند؟
چه موضوعاتی در درس دادن، معلم را دچار چالش میگرداند؟
تعیین هدف : کار درس پژوهی وقتی شروع می شود که معلمان با هم تلاش می کنند تا اهداف یادگیری دانش آموزان را به طور واضح تبیین کنند .اهداف غالبا از ارزیابی آموخته های دانش آموزان ودریافت بیشترین فراوانی نارساییهای یادگیری ، تعریف ویژگی هایی که معلمان می خواهند در دانش آموزان خود رشد دهند و یا موضوعات مشکل آفرینی که معلمان در کلاسهای درس خود مشاهده کرده اند نشات می گیرد. با شناسایی و تبیین اهداف آموزشی از کلی تا جزئی محور کار گروه در مراحل بعدی یعنی طراحی درس ، و تدریس و مشاهده هم مشخص خواهد شد.
اهداف درس پژوهی را می توان به صورت درون رشته و بین رشته ای انتخاب کرد . اهداف درون رشته ای اهدافی هستند که به یک رشته یا موضوع درسی خاص تعلق دارند مثل توانایی جمع کسرها با مخرج نابرابر. اما اهداف بین رشته ای معمولا اهدافی هستند که مختص یک موضوع درسی خاص نیستند و به دانش آموز به عنوان یک یادگیرنده توجه دارند .مثل توانایی حل مسئله یا یادگیری روش علمی
اهداف:هدف درسی مانند یادگیری تفریق اساسی نوع دوم -هدف فراگیرمانند اعتماد به نفس،تفکر و...
اهداف دوره - اهداف درس -ارتباط اهداف به صورت طولی وعرضی - بررسی هدف با اهداف قبل وبعد
تعیین اهداف:مثال شماره یک - هدف پژوهش:
رشد اعتماد به نفس دانشآموزان و تشویق آنان برای گرفتن مسوولیت ها جهت یادگیری خود و دیگران
. ویژگی دانشآموزان کنونی
وابسته به معلم، احساساتی، بی مسوولیت، بی تجربه،
ویژگی دانشآموزان آرمانی
متفکران مستقل، متبحر در مهارت های پایه، توانا در کار با دیگران، یادگیرنده هایی خودانگیخته و دارای خودپنداره مثبت،
نمونه دیگرتعیین اهداف :مثال شماره 2- هدف کلی پژوهش:
شناسایی راههای حمایت از دانشآموزان برای تقویت توانایی نوشتاری.
دستیابی به دانشآموزانی که ویژگی های نوشته اثر بخش را میدانند و آگاهند که چگونه از آن در کارشان استفاده کنند.
مثال شماره 3: هدف کلی پژوهش:
راههای ارتقای سطح آگاهی در مهارتهای خواندن در طول برنامههای درسی.
دستیابی به دانشآموزانی که خواندن را به دلایل مختلف ارج مینهند و از مهارتهای مناسب آن برخوردارند
طراحی درس
وقتی هدف مشخص شد تیم درس پژوهی با تلاش جمعی ، درسی را برای یک جلسه کلاس طراحی می کند . طرح درس نه تنها یک راهنما برای تدریس درس است بلکه به عنوان وسیله ارتباطی اعضای گروه درس پژوهی عمل می کند تا اهداف و ایده های مورد آزمایش را به طور واضح برای همه مشخص نماید.
معلمان موضوع درس پژوهی را با خواندن کتابها ومقالات مورد بررسی قرار می دهند.آنها به طور جمعی تلاش می کنند تا یک طراحی آموزشی با تعریف فعالیت های معلم ، فعالیت های دانش آموز ونکات مورد ارزشیابی، انجام دهند و پیش نویس آماده شده طرح درس را برای دریافت بازخورد به شورای معلمان مدرسه ارائه کنند.
چارچوب طراحی آموزشی
سوالات مربوط به طراحی درس مورد پژوهش :
- در رابطه با موضوع این درس ما انتظار داریم دانش آموزان در پایان چه چیزهایی را بفهمند و یا قادر به انجام آن باشند ؟
- دانش آموزان هم اکنون در رابطه با موضوع این درس چه می دانند ؟
- چه " سناریو " یا زنجیره ای از تجربیات یادگیری می تواند دانش آموزان را از شماره 2 به شماره 1 برساند ؟
- در واکنش به هر یک از اجزای درس پیش بینی می کنیم چه نوع افکاری ( اعم از مشکلات یا کج فهمی ها ) به ذهن دانش آموزان خطور کند ؟ چگونه از اینها برای پیش برد هدفتان از آنچه دانش آموزان هم اکنون می دانند به آنچه ما می خواهیم بفهمند استفاده خواهید کرد ؟
- چه چیزی می تواند این درس را برای آنان هیجان انگیز و با معنی کند ؟
- چه شواهدی به ما کمک می کند تا در باره تحقق اهدافی که برای یادگیری دانش آموزان در نظر گرفته ایم قضاوت کنیم و پیشرفت یادگیری دانش آموز را در جریان درس بررسی کنیم ؟
- چه مدارکی را باید در رابطه با انگیزش ، یادگیری و رفتار دانش آموزان جمع آوری کنیم و چه نوع از روشهای جمع آوری داده ها برای این کار لازم است ؟
برگزاری جلسات طراحی درس
گروه ها معمولا در طول یک دوره چند ماهه سه تا پنج بار برای تدوین یک طرح درس ، نشست برگزار می کنند .
نشست اول صرف شناسایی مسئله وتعیین اهداف می شود.
درنشست دوم کتب درسی ، مواد آموزشی ، استاندارد ها وسایر منابع مورد بررسی قرار می گیرد.
ü در پایان نشست دوم ، یک یا دو نفر از معلمان گروه ، تولید اولین پیش نویس طرح درس را تقبل می کنند.این پیش نویس در نشست بعدی مورد استفاده قرار خواهد گرفت.
ü دیگر اعضا عهده دار کارهای آماده سازی وپشتیبانی مربوط به جلسات مشاهده وگزارش گیری می شوند؛ کارهایی از قبیل دعوت از سایر کارکنان برای مشاهده ی درس پژوهی وهماهنگی برنامه با مدیر مدرسه
برگزاری جلسات طراحی درس
در جریان جلسات ونشست های سوم وچهارم ؛ گروه ها با هم کار می کنند تا طرح درس را باز بینی واصلاح کنند.تجربیات به اشتراک گذاشته شده ی همه ی گروه ها می تواند به بهبود درس تحقیقاتی در جریان این مرحله کمک کند.گروه می تواند پاسخ های احتمالی وتصورات غلط متداول در بین دانش آموزان وهم چنین راههای ارتقای درس تحقیقاتی راشناسایی کند ؛ زیرا این کار کمک می کند تا گروه از پاسخ های دانش آموزان بهره گیری کند.شیوه های یادگیری دانش آموزان را بررسی کند و به هدف تیم درس پژوهی تحقق بخشد.
یکی از پیامدهای درس پژوهی این است که توانایی وقدرت معلم در پیش بینی پاسخ های دانش آموزان بهتر می شود.با صرف زمان کافی برنامه ریزی شده برای بحث در باره ی واکنش های احتمالی دانش آموزان ، معلمان درسی را با تمرکز برمحوریت راههای یادگیری دانش آموزان تایید می کنند وبدین ترتیب معلمان می توانند "درس را از زاویه ی دید دانش آموزان ببینند."
در آخرین جلسه گروه روند اجرای درس را که معلم قرار است آن را دنبال کند نهایی می کنند. مؤلفه های روند اجرایی شامل فعالیت های یادگیری ، سازماندهی تخته سیاه ، مواد مورد استفاده در تدریس تا استفاده از دست ورزی ها ، سؤالاتی که معلم می پرسد ، سؤالات ارزشیابی وتولید یک نقشه برای نشستن دانش آموزان می شود.
پس از تکمیل طرح درس به شورای معلمان جهت نظرخواهی ارائه می شود
آماده سازی برای مشاهده و تهیه گزارش :
آماده سازی دانش آموزان : در این مورد باید به شاگردان توضیح داد که افرادی که برای مشاهده در کلاس حضور دارند به هم کمک می کنند که معلمان بهتری باشند.
آماده سازی کلاس:کاهش وقفه ها : اعلانی را روی درب کلاس بچسبانید با این عنوان که « درس پژوهی در جریان است : لطفا وارد نشوید مگر اینکه موردی اضطراری باشد. »
تهیه جدول زمان بندی: نقش ها : اعضای گروه درس پژوهی – میهمانان مدعو – سایر افراد مطلع و آگاه – مدیر جلسه برای گزارش گیری – گزارش گر نهایی
انتخاب مدرس : کسی که برای تدریس اقدام می کند باید کاملا داوطلبانه انتخاب نماید.
میهمانان مدعو : روسا ، کارکنان اداری منطقه ، معلمان دیگر و حتی اولیا می توانند میهمانان مدعو باشند.
افراد مطلع و صاحب نظر : این افراد مطلع و آگاه با در میان گذاشتن مشاهدات خویش تعمق می کنند که چگونه می توانند الهام بخش معلمان باشند تا از مشاهدات آنها یادگیری نموده و آنها را بازتاب دهند. از سویی دیگر افراد مطلع ، مشاهده کردن دقیق و ثبت یادداشتهای تفصیلی در مورد تعاملات و فعالیت های دانش آموزان است. هنگام گزارش گیری ، این افراد با پرسش ها و مشاهدات فکورانه ی خود ، تفکر گروه را به جلو می رانند. گروه های درس پژوهی برای کمک به این افراد باید وظایف شان را روشن نمایند.
انتخاب یک مفسر نهایی : مفسر نهایی از بین افراد مطلع برگزیده می شود ؛ در غیاب این افراد یک عضو گروه یا مدیر جلسه این نقش را عهده دار می شود.
مسوولیت های زیر برای مفسر نهایی در نظر گرفه شده است :
ارائه هر گونه پرسش یا بینش جدیدی که قبلاً در گزارش گیری مطرح نشده است.
خلاصه کردن پرسش ها و ایده ها و پندارهای کلیدی مستفاد شده از گزارش گیری.
برجسته ساختن محدوده ها و موضوعاتی که گروه هنگام تجدید نظر در مورد درس احتمالاً به آنها توجه می کنند.
ابراز تشکر و قدردانی از معلم کلاس و گروه درس پژوهی.
شرح مسئولیت ها ی گروه قبل از تدریس
1. مشاهده گرانی از بیرون دعوت کنید .
- از معلمان ومدیران دیگر که خارج از کادر مدرسه ی شما هستند وحد اقل از یک کارشناس خبره ؛ مثل یک مدرس دانشگاهی دعوت به عمل آورید.تعداد مشاهده گران به این بستگی دارد که گروه چه قدر با فرایند درس پژوهی راحت باشد. - از یک کارشناس خبره بخواهید که یک مفسر نهایی باشد.
2. وظایف خاصی را برای اعضای تیم تعیین کنید .
- برای جلسات بحث یک مسئول جلسه ویک نگارنده تعیین کنید.
- اعضایی را برای مشاهده وثبت واکنش های خاص دانش آموزان در جریان درس تعیین کنید.( ناظر)
- یک نفر را مسئول فیلم برداری کنید .هر چند که این کار برای نگهداری سوابق اهمیت دارد ؛ اما ضبط فیلم جایگزینی برای مشاهده ی زنده نیست.
شرح مسئولیت ها ی گروه قبل از تدریس
3. مواد لازم برای مشاهده گران را آماده کنید ؛ شامل :
- طرح درس شامل : هدف درس ، جایگاه درس در یک فصل ، جایگاه درس در طول برنامه ی درسی مربوط به همه ی پایه ها ، واکنش های احتمالی دانش آموزان وتوالی رویداد های درس
- کپی هایی از کار برگ های دانش آموز - - نقشه ی چیدمان صندلی های کلاس که شامل نام دانش آموزان وفضای خالی برای یادداشت نویسی باشد.
4. جزئیات وتدارکات را سازماندهی کنید.
1. کلاس را به گونه ای چیدمان کنید که مشاهده گران فضای لازم را برای ایستادن وگردش در میان فضای کاری دانش آموزان را داشته باشند.
2. در برنامه ی زمانی وقتی را برای جلسه با مشاهده گران مدعو قبل از درس منظور کنید تا نوع باز خوردهایی را که به دنبال آن هستید مشخص کنید.
3.در برنامه ی زمانبندی یک زمان تنفس بعد از درس پیش بینی کنید تا مشاهده گران فرصت پیدا کنند افکار ونظرات خود را برای گزارش گیری جمع وجور کنند
تدریس ومشاهده
یک نفراز اعضای تیم، درس را به دانش آموزانش تدریس می کند .
اعضای دیگر در کار مشاهده و جمع آوری داده ها کمک می کنند و گاهی اوقات افرادی از بیرون تیم درس پژوهی هم به آنها ملحق شده و در این کار مشارکت می کنند . مشاهده گران در باره آنچه معلم و دانش آموزان انجام می دهند و می گویند یادداشت برداری می کنند و شواهدی را از جریان تفکر دانش آموزان جمع آوری می کنند .
طرح درس در نقش یک ابزار مشاهده گری به کار گرفته می شود تا مشاهده گران را به آنچه باید به دنبال آن بگردند راهنمایی کند و به آنان کمک می کند تا هدف درس و سوالات ارزشیابی را به خاطر داشته باشند . هدف ارزشیابی جمع آوری داده ها در باره اثر بخشی درس است و نه ارزشیابی معلم .
جریان تدریس می تواند از طریق فیلمبرداری، عکس ، ضبط صدا ویا نمونه کار های دانش آموزان مستند سازی شود.
شیوه های گردآوی اطلاعات برای مشاهده درس اولیه:
یادداشت برداری کردن در طول کل تدریس درس.
یادداشت برداری از پاسخ های فرد فرد دانش آموزان با استفاده از نامشان اگر که امکان داشت و یا با بکاربردن محل نیمکت شان.
ثبت تعاملات بین معلم و دانش آموزان و دانش آموزان با همدیگر.
ثبت اینکه دانش آموزان چطور کارشان را آغاز می کنند و به وظایفشان نائل می شوند.
مستند کردن درک نادرست رایجی که دانش آموزان دارند و اینکه چطور و چه وقت درک شان تغییر می کند.
نشان دادن اینکه چطور فردفرد دانش آموزان درک شان را از طریق فعالیت ها و بحث ها می سازند.
ثبت اینکه راه حل های متنوعی توسط تک تک دانش آموزان استفاده می شود تا مشکلات را حل کنند.
ناظران باید امتناع کنند از:
- گفتگوهای حاشیه ای -- ارزیابی معلم (و همچنین مدیر) -- به عنوان مربی یا همه چیزدان حرفه ای عمل کردن. - - خدمت کردن به عنوان کمک معلم.
علاوه بر این ها، گروه باید ناظران را با توجه به حوزه ای که می خواهند در آن مستندات جمع آوری کنند ترغیب به مطرح کردن سؤال خاص کند.
به عنوان مثال: چطور دانش آموزان به یک سؤال مطرح شده توسط معلم عکس العمل نشان خواهند داد؟
طراحی سؤال خوب ناظران را متمرکز بر درس و درگیر در درس می کند .ناظران باید نقش یک محقق را بگیرند و از اهداف درس استفاده کنندتا اطلاعات را گردآوری کنند.
دستورالعمل هایی برای انجام مشاهدات وگزارش گیری از درس
ارائه نمونه طراحی درس قبل از جلسه تدریس به مشاهده گران
مأموریت مشاهده گران مثل یک دستیار معلم نیست بلکه شبیه پژوهشگرانی است که جنبه های خاصی از درس را بررسی می کنند. به عنوان مثال یک پژوهشگرمشاهده گر ، باید تلاش کند درس را از یک زاویه ی واقع بینانه نگاه کند ، یعنی بدون داوری وفارغ از باورهای شخصی در باره ی یاددهی ویادگیری ، تنها آن چه را که در جریان درس واقع می شود مشاهده وعیناً گزارش کند.مشاهده گران به هیچ وجه غیر فعال وتماشاچی صرف نیستند ؛ آنان باید سیر یادگیری دانش آموزان را از نزدیک مشاهده ودریافت های آنان را با ذکر جزئیات ثبت نمایند. این داده ها خوراک لازم برای بحث پر بار تر در جریان جلسه ی گزارش گیری را فراهم می آورد. هدف مشاهده گران ، تعمیق فهم شرکت کنندگان از محتوی درس ویادگیری وتفکر دانش آموزان است. با مشاهده ی درس هر فرد می تواند روی معلمی خود ودید گاه هایش باز اندیشی وتفکر کند.
وظایف مشاهده گران در جریان درس
الف- جو طبیعی کلاس درس را رعایت کنند
1.گفتگوهای جانبی را در جریان درس به حد اقل برسانید.
2. در جریان تمام درس در کلاس باقی بمانید تا چگونگی شروع ، ادامه وپایان درس را به طور کامل دریابید.
3. جلوی دید دانش آموز را نسبت به تخته سیاه نگیرید؛ جلوی دید دوربین فیلمبرداری را نگیرید.
4. وقتی دانش آموزان مشغول کار انفرادی یا گروهی هستند ؛ می توانید آزادانه در کلاس گردش کنید ؛ اما در جریان بحث کل کلاس به کنار یا انتهای کلاس بروید.
5. تعامل با دانش آموزرا به حداقل برسانید. از تدریس یا کمک رسانی به بچه ها خودداری کنید. در مواقع بخصوص تعامل مجاز است به شرطی که با ملاحظه وبا هدف اطلاع از جریان تفکر دانش آموز انجام شود.
ب – در نقش یک پژوهشگر ظاهر شوید.
1. هدف درس را به خاطر بسپارید.
2. از طرح درس ، نقشه چیدمان وکار برگ ها برای ثبت داده هایتان استفاده کنید.
3. بررسی کنید که دانش آموزان چگونه همدستی می کنند.
4. از واکنش ها وپاسخ های دانش آموزان به صورت انفرادی وبا ذکر نام یادداشت برداری کنید.
5. به اختصار بیان کنید که تک تک دانش آموزان چگونه از خلال فعالیت ها وبحث ها شناخت وفهم خود را شکل می دهند.
6. راه حل های مختلفی را که تک تک دانش آموزان برای حل مسائل استفاده می کنند به انضمام راه حل های اشتباه را مستند سازی کنید.
7. تعامل معلم – دانش آموز را مورد بررسی قرار دهید ؛ مثلا آیا معلم تلاش می کند که به همه دانش آموزان سرکشی کند.
8. نوع گفتار وفعالیت دانش آموز را مستند سازی کنید
وظایف مشاهده گران در جریان درس
پ – هنگام مشاهده کردن این سوالات را مد نظر قرار دهید.
1. آیا هدف واضح بود ؟ آیا فعالیت هابه طور مؤثر موجب دست یابی به هدف شد؟
2. آیا ادامه ی درس انسجام وپیوستگی منطقی را با مقدمه ی درس داشت وبه یادگیری مفهوم توسط دانش آموزان کمک می کرد.
3.آیا سوالات ومواد آموزشی برای دست یابی به هدف درس مفید بود؟
4. آیا بحث های کلاسی به ارتقای فهم دانش آموزان کمک کرد؟
5. آیا محتوی درس متناسب با فهم ودرک دانش آموزان بود؟
6. آیا دانش آموزان از دانش قبلی خود برای فهم محتوی درس استفاده کردند؟
7.آیا سؤالات معلم تفکردانش آموزان را درگیر وتسهیل کرد؟
8. آیا به نظرات دانش آموزان بها داده شده و نظرات آنان در درس شرکت داده شده است ؟ آیا در جمع بندی درس اشاره ای به نظرات وحدسیات دانش آموز شده است؟
9. آیا جمع بندی درس در راستای هدف درس بود؟
10. معلم چگونه می توانست آموخته های دانش آموز از جریان درس راتقویت کند؟
ارزیابی تدریس
بعد از یک فرصت تنفس ، معلمان نشستی را برای بحث در باره درس و مشاهداتشان برگزار می کنند .
معلمی که تدریس را انجام داده اول صحبت می کند و خلاصه ای را در باره اینکه درس چطور پیش رفته و مشکلاتی که تشخیص داده ارائه می کند . سپس دیگر معلمان حاضر در تیم درس پژوهی مشاهدات و نظرات خود را مطرح می کنند و در ادامه اگر مشاهده گران دیگری هم وجود داشته باشند ، یافته های خود را مطرح خواهند کرد .
اغلب یک مشاور بیرونی همراه با گروه درس پژوهی کار می کند که او به عنوان آخرین نفر در جلسه گزارش گیری صحبت خواهد کرد .
باز اندیشی و ارزیابی تدریس :گزارش گیری و ارزیابی تدریس در همان کلاس درس که مشاهده صورت گرفته ، انجام می پذیرد.
بازاندیشی و ارزیابی انفرادی : این کار به همه امکان می دهد تا هر فکری را که هنوز ثبت نکرده اند گردآوری کرده و یادداشت های خودشان را مرور نمایند.
باز اندیشی و ارزیابی گروهی : مدیر جلسه بعد از خوشامد گویی و خسته نباشید گفتن ، دستورات جلسه و اهداف گروه را روی تخته کلاس نوشته و از همه می خواهد که اظهارنظرشان بر مبنای مشاهداتشان باشد.
نقش های کلیدی در گزارش گیری
1. مسئولیت های مدیر جلسه
گزارش گیری را با معرفی تیم واشاره ی خلاصه ای به چارچوب بحث شروع کنید.
گزارش گیری را متمرکز نگه دارید وضمن پرهیزاز حاشیه ، حساب وقت را هم داشته باشید.
اطمینان حاصل کنید که مکالمه تنها در اختیاریک یا دو مشاهده گر قرار نگیرد.
به همه ی کسانی که می خواهند اظهار نظر کنند اجازه دهید تازمانی را برای صحبت داشته باشند.
حداقل ده دقیقه زمان در پایان برای مفسر نهایی اختصاص دهید.
از ارائه نظرات اصلاحی روی نظرات دیگران پرهیز کنید .
2. مسئولیت های نگارنده
از گزارش گیری یادداشت برداری کنید .
خلاصه مکتوبی از جلسه گزارش گیری برای گزارش نهایی درس پژوهی تهیه کنید .
همراه دیگر مواد درس پژوهی ( طرح درس ، فیلم ، کاربرگها و ... ) چکیده را هم در پرونده بایگانی قرار دهید .
3. مسئولیتهای مفسر نهایی
نتیجه گزارش گیری را ادغام نموده و در حدود ده دقیقه یک تفسیر نهایی ارائه کنید .
یافته ها و نظرات مربوط به مشاهدات گذشته و تجربیات اخیر و پژوهش فعلی را در اختیار جمع قرار دهید .
دستورالعملهای مربوط به بحث در جلسه گزارش گیری
1. اظهار نظرها را شفاف و متمرکز نگه دارید .
اظهار نظرها را بر محور تفکر و یادگیری دانش آموزان و محتوای درس متمرکز نگه دارید و نه بر محوریت سبک تدریس
وقتی در باره درس اظهار نظر می کنید همواره هدف درس و معیارهای ارائه شده توسط تیم نویسندگان را در اختیار داشته باشید
مبنای بحث را روی یادداشتهای فردی از مشاهدات قرار دهید و نظرات را با میزان واقعی بودن آنها و وجود شواهد روشن بسنجید .
2. فضای محترمانه برقرار و حفظ کنید .
نظرات را با تعیین جنبه های مثبت درس آغاز کنید .
مطمئن شوید معلمی که درس را تدریس کرده دچار این احساس نشود که مورد انتقادهای شخصی قرار گرفته است .
روی موفقیت یا شکست درس و یا روی روش تدریس تمرکز نکنید .
مشاهدات کلیدی و مرتبط را گزینش کنید و از فهرست های کلی و بررسی نشده خودداری کنید .
یک شنونده منفعل نباشید ، سعی کنید که در گزارش گیری شرکت کنید ، با این حال لازم نیست آنچه را که قبلا گفته شده تکرار کنید .
یک دستور کار معمول :
اظهار نظرهای معلم در مورد کلاس درس
اظهار نظرهای اعضای گروه درس پژوهی مبتنی بر مدارک و شواهد
اظهار نظر میهمانان مدعو و مطلعین دیگر مبتنی بر مدارک و شواهد
مصاحبه گر ، داده های مصاحبه با دانش آموزان را در میان می گذارد.(اختیاری)
جمع بندی گزارش گیری توسط مفسیر نهایی
اظهار نظرهای معلم در مورد کلاس درس : معلم به اختیار برداشت های خود را از درس مطرح و هر گونه چالشی که با آنها برخورد داشته را تشریح می کند.
اظهار نظرهای اعضای گروه درس پژوهی مبتنی بر مدارک و شواهد : این طرح درس تحت مالکیت جمعی گروه است و هر شخص یک دو اظهار نظر تمرکز یافته بر اساس شواهد بیان می دارد.
اظهار نظر میهمانان مدعو و مطلعین دیگر مبتنی بر مدارک و شواهد : این افراد نبایستی به حالت تند و تهاجمی راه حل هایی را تجویز کرده یا بکوشند تا درس مزبور را درست کنند. داده های این افراد کمک شایانی به گروه درس پژوهی می کند.
جمع آوری گزارش گیری توسط مفسر نهایی : برای پایان دادن به گزارش گیری مدیر جلسه مفسر نهایی را فراخوانده و ایشان کسی است که تفکرات خود را اضافه کرده و بحث را جمع بندی می کند. وی هم چنین :
ü ارائه ی هر گونه پرسش یا بینش جدید که قبلاً حین گزراش گیری مطرح نشده بود ؛
ü خلاصه سازی ایده ها و پرسش های کلیدی از گزارش گیری بعمل آمده؛
ü برجسته سازی زمینه و موضوعاتی که گروه می تواند به تجدید نظر در آنها بپردازد ؛
ü تشکر و قدردانی؛
آماده سازی برای تجدید نظر :
استفاده از یادداشت های اعضای گروه و دیگران مفید است. بهتر است گزارش آنها در دفتر رخدادهای گروه ثبت شود.
اصلاح تدریس
گروه پژوهشی بر اساس مشکلات شناسایی شده در ارائه اول تغییراتی در تدریس ایجاد می کند. این تغییرات معمولا بر اساس دشواریهای یادگیری دانش آموزان که گروه در جریان مشاهداتشان متوجه آن شده اند انجام می شود. گروه ممکن است چندین بار برای بهسازی طرح درس و آماده شدن برای تدریس دوم جلسه تشکیل دهد.
فرایند اصلاح درس
گام اول : جمع آوری و بازبینی داده ها
گروه روند کار و دستاوردهای چرخه درسی پژوهی را جمع آوری می کند. مدارک و موارد زیر برای استفاده در مرحله اصلاح مفید هستند:
یادداشت های مشاهده - یادداشت های مباحثات و مشاهدات اعضای گروه و شرکت کنندگان
دفتر ثبت رخدادهای اعضای گروه و ناظران - کار دانش آموزان
عکس های تخته سیاه ( چارچوب مناسب استفاده از تخته سیاه را در پیوست 2 ببینید )
فیلم تدریس ( در صورت موجود بودن )
در ابتدای جلسه بازبینی باید داده ها را مرور کنید، بدین ترتیب که هر عضو گروه داده های جمع آوری شده را مرور کند، داده ها مرتب شود و هر عضو مسئول مرور یک بخش مجزا شود و گزارش یافته ها را به گروه ارائه دهد.
گام دوم: تحلیل داده ها
وقتی اعضای گروه، داده ها را مرور می کنند، به دنبال شواهدی مبنی بر یادگیری دانش آموز و تعیین اهداف برآورده شده یا نشده هستند.اگر اعضای گروه، دفتر ثبت رخدادها را کامل کنندگروه به طرف مرحله دوم قدم می گذارد.
فرایند اصلاح درس
گام سوم : شناسایی تغییرات مورد نیاز
بعد از تحلیل داده ها، گروه درباره ی چگونگی تنظیم مجدد ساختار درس و اثر بخش تر شدن آن بحث می کند. وقتی فهرست موضوعات برای بررسی، کامل است و الویت ها تعیین می شوند، گروه می تواند تغییرات برنامه درسی را تعیین کند. ( اگر زمان محدودی برای اصلاح وجود دارد، گروه باید فهرستی را در اولویت قرار دهد که مهمترین تغییرات در آن صورت گرفته است .)
گام چهارم : اصلاح طرح درس
بعد از شناسایی تغییرات، نوبت به اصلاح برنامه درسی است. یکی از معلمان مسئول تغییرات و توزیع برنامه اصلاح شده برای بقیه اعضای گروه است.
داشتن یک کپی از برنامه اصلی برای بررسی گزارش ضروری می باشد. ( بهتر است تغییرات برنامه جدید را با برجسته کردن خانه ها و رسم الخط های مختلف مشخص کنیم. ) در صورت امکان، گروه باید درباره ی برنامه درسی و تعیین تغییرات لازم بحث کند، اگر زمان کافی برای تبادل تفسیرها به صورت حضوری نیست، این کار به صورت الکترونیکی انجام شود.
جلسه قبل از مشاهده
اگر میهمانان دعوت شده، ناظر مجدد درس هستند، گروه درس پژوهی، یک جلسه قبل از مشاهده برگزار می کند. گروه، مفاهیم واقعی مطرح شده در درس و آنچه را که از دانش آموزان انتظار دارد، شرح می دهد. موقع معرفی درس اصلاح شده، آنها شواهد جمع آوری شده در طول اولین تدریس را خلاصه می کنند و تغییرات صورت گرفته برای بررسی شواهد را توضیح می دهد.
تدریس درس اصلاح شده
درس دوباره به گروه متفاوتی از دانش آموزان تدریس می شود.تدریس دوم را ممکن است همان معلم قبلی انجام دهد ویا اینکه معلم دیگری این کار را برعهده بگیرد.معمولا همه معلمان مدرسه برای مشاهده درس اصلاح شده دعوت می شوند
ارزیابی تدریس
جلسه گزارش دهی درس اصلاح شده همان شکل اولیه را دنبال می کند.
شورای معلمان مدرسه همگی در جلسه گزارش دهی تدریس دوم شرکت خواهند کرد واین کار می تواند مطالب کلی تری را در حوزه آموزش ویادگیری پوشش دهد.
حرکت به مرحله بعدی
بعد از تدریس مجدد و گزارش درس اصلاح شده، گروه تصمیم می گیرد درس پژوهی را کامل کند. یک روش مرور بیشتر طرح درس است. یک روش دیگر احاطه بر شواهد و تدریس مجدد و مرور گزارش درس پژوهی است.
(درس پژوهی بعد از دو بار تدریس تمام می شود حتی اگر کامل نباشد و از حرکت رو به جلو و پیشروی گروه جلوگیری نمی کند، در عوض معلمان می توانند بر آنچه که فراگرفته اند، و سئوالات و ایده های جدید برای اطلاع از درس پژوهی بعدی و چرخه های درس پژوهی آینده تمرکز و بازتاب داشته باشند.)
به اشتراک گذاشتن نتایج
معلمان درسهایی راکه از طریق این فرآیند بهبود بخشیده اند به اشتراک می گذارند و بانکی از تدریس هایی راکه با استادی ساخته وپرداخته شده اند تشکیل می دهند تا از آنها برداشت واستفاده شود. آنها اغلب گزارشی درباره پژوهش خود منتشر می کنند که شامل تفکرات معلمان وخلاصه ای از بحث های گروه می باشد.
مراحل گزارش نویسی درس پژوهی :
1- جمع آوری برون داده ها : اسناد و دستاوردها را در یک رایانه یا پوشه جمع آوری کنید . سوالات راهنما :
- چه دستاوردهایی در فرایند درس پژوهی داریم ؟
- آیا موارد روشن می باشند و یا اینکه نیاز به شرح اندکی از هدف و مقصود آنها وجود دارد ؟
2- تهیه یک چارچوب : در این گام از مجموعه برون داده ها یک مقدمه و نتیجه گیری ایجادمی کنیم . این کار باعث می شود چارچوبی فراهم شود تا قطعات در جای خود قرار گیرند .
سوالات راهنما :
- ما چگونه می توانیم کارمان را شرح دهیم ؟
- چه اهدافی راهنما برای ایجاد طرح درس می باشند ؟
- چه کاری انجام دهیم تا دیگران طرح درس را درک کنند ؟
- چگونه می توانیم کار خود را در فرایند درس پژوهی بعدی بهبود بخشیم ؟
3- توصیف و بازخورد : این قسمت دستاوردها را توصیف نموده و اصول مهم یادگیری هر ابزار را مختصر سازی می کند . سوالات راهنما :
- ما چگونه می توانیم گزارشی ارائه نماییم که هر دستاوردی را شرح دهد ؟
- برای ایجاد یک گزارش مجزا به چه اطلاعات مکملی نیاز داریم ؟
- بهترین ابزارها برای فرایند درس پژوهی و حرفه ما چه می باشند ؟
موضوعات: مقالات فارسی
